گردشگری آراز اولکه سی **شهرستان جلفا**

منطقه دره شام در 16 كيلومتري غرب جلفا و در كنار رودخانه ارس واقع شده است. اين منطقه سابقا داراي سكنه بوده و اهالي آن را عمدتا ارامنه تشكيل مي دادند ، اما به دليل نبودن امكانات بهداشتي و رفاهي و راه ارتباطي شوسه همواره مردم اين منطقه به شهر هاي بزرگ از جمله تبريز و تهران مهاجرت كرده اند در باره تاريخ كليسا كه يكي از شاهكارهاي معماري شمالغرب ايران محسوب مي شود مطالب مختلفي نوشته شده ، عده اي بدون توجه به وقايع تاريخي شيوه بنا و مصالح ساختماني ، تزئينات هنري و طرز فكري كه طرح تزئينات را ريخته بناي آن را تا نخستين سده هاي مسيحيت پيش برده اند و عده اي نيز چون تاورنيه بناي آن را به اواسط صفويه نسبت مي‌دهند.

مهندس اميل هاكوپيان در يكي از مقالات خود به سال 1351 (ه- ش) ضمن شرح مفصل كليساي سنت استپانوس به هشت كليسا و زيارتگاه ديگر اشاره مي كند كه به دليل عدم امكانات و نبود جاده دسترسي به آن مشكل مي باشد. * كليساي مريم مقدس  در لب رودخانه ارس (محل التقاي رودخانه آجي چاي با ارس ) كه در روستاي متروك دره شام وسطي قرار دارد و اين كليسا را به نام‌هاي سنت سركيس يا سنت مريم هم مي‌خوانند و گنبد آن بدون طوقه استوانه‌اي ساخته شده است. بناي اين كليسا به سال 1518 ميلادي مي رسد. * زيارتگاه هوانس مقدس عليا جنب گورستان ارامنه در روستاي دره شام . * زيارتگاه هوانس مقدس سفلي جنب گورستان ارامنه در روستاي دره شام . * كليساي سركيس مقدس در دره شام ميانه . * كليساي آندر ياس مقدس در دره شام ميانه . * زيارتگاه سرگيس مقدس در دره شام ميانه . * كليساي گئورك مقدس در دره شام عليا. لازم به ذكر است كه كليساي سورپ گئورك در روستاي دره شام بالا ، اين روستا سابقا مسيحي نشين بوده و بعدا مسلمان شدند و اكنون ويرانه و متروك است ، كليساي مزبور از سنت استپانوس كمي كوچكتر است و سنگ و نقش و نگار ندارد. گنبد كليسا بر روي طوقي استوانه اي متكي است و از نظر معماري به كليساي وانگ در اصفهان شباهت دارد و اين كليسا داراي پلان مستقل بوده و محراب آن در ضلع شرقي در مستطيل محاط بوده و به وسيله ستونهاي دو رديفه فضاي داخلي‌اش تقسيم مي شود .

لازم به ذكر است كه با توجه به قرار گرفتن اين منطقه كه درست به پاسگاه فرهادي و  به رود ارس چسبيده است و  نيز نقطه ي صفر مرزي مي باشد بنا به دلايلي عكسبرداري و مراجعه به اين منطقه ممنوع مي باشد.